Predanja o naselju

Petar Kupusarević, paroh Sakulski u periodu 1840-1878 godine, po zahtevu starešine Pančevačkog protopopijata napisao je 1859 godine ,,Opis mesta Sakule,, U opisu mesta napisao je predanje o naselju I stanovništvu. ,,Opis mesta Sakule,, objavljeno je u časopisu ,,Javor,, 1880g.

                                   Izvod iz ,,Opisa mesta Sakule,,:

Najdalja sećanja naših najstarijih ljudi dokazuju, da su u stara vremena pre naseljavanja našeg starog sela, živeli Mađari k jugu otprilike 3000koraka, na brežuljku zvanom Truntalj, a I danas isto mesto to ime zadržava, samo što se po iseljenju Mađara vinogradi sa ukusnim venom I blagorodnim voćem od novonaseljenih Srba zasađeni; koje I danas postoje. A iz kog razloga su Mađari sa tog mesta otišli- I kuda to je nepoznato.

Po iseljenju Mađara u godini 1737 doselile se neke familije iz srema, a druge iz Erdelja, I naseliše severno od mesta Truntalja, na jedno uzvišeno mesto-nedaleko od tekuće reke Tamiš I tu se nastanili, gde su I crkvu sebi podigli, koje su mesto znakom obeležili jednim časnim krstom I danas naznačenim, I to mesto I sad se zove Staro selo.

Po umnožavanju gore navedenih familija počnu se dalje širiti, no budući, da je između sadašnjeg starog sela I novog sela našeg bila je jedna velika umka na kojoj je po kazivanju starih jedna kula postojala, iz koje je tačno u ponoć čovek bez glave na krmači jašeći okolo kule trčao, I mnoga druga izmišljanja I sujeverja kazivali, u godini pak 1829 g.kapetan Hamek bivši tada zapovednik ne mogavši više kojekakva izmišljanja I sujeverja slušati, zapovedi istu kulu srušiti, I tako na zapovest njegovu izađe selo sa motikama I ašovima, tako kulu porušiše I poravnaše, I danas lepe I krasne kuće na istom mestu postoje.

Po rušenju kule počnu se iseljavati iz Starog sela, I naseljavati iza rečene kule; I na pitanje kuda se taj I taj iselio, kazivano je iza kule, od tada se po opštem mišljenju,  a I ime naše selo Sakule dobilo.

Posle nekog vremena 1778 godine počnu se srbi naseljavati I iz drugih mesta, kao iz Kikinde, Vranjeva I Melenaca, tako da su sebi u Novom naseljenom selu I crkvu 1779 godine od starog materijala  podigli, broj žitelja tih vremena nije poznat, kasnije sa dve Parohije od 2629 duša , najviše Srba, kao I sada za kratko vreme I školu sebi podigoše, koja I danas postoji; 1846 godine staru crkvu poruše I novu od dobrog materijala podigoše, I bakrom pokriju.

 

                                          Jovan Erdeljanović

Nastavljač dela Jovana Cvijića, u cilju prikupljanja istorijske građe za etnološku studiju o Srbima u Banatu, boravio je u Sakulama od 04 do 06 aprila 1924 godine. Tom prilikom je zabeležio predanje o naselju I stanovništvu od meštana sela.

 

Izvod iz knjige ,,Srbi u Banatu,,:

Siget je mesto najstarijeg naselja, o čemu svedoče novci, crpovi, crkvina, podrum od cigala. Tu je nekad bila kula I po njoj: ,,Sa-kule,,. Ta je kula bila bliže Tamišu. U Sigetu ima Careva unka I u njoj nalaze cigle I malter. Sa tog mesta, po tvrđenju pokojnog sveštenika, koji je dao podatke Mitropoliji, prešli u današnje Staro selo pre 187 godina. I sad u Starom selu ima krst na mestu gde je bila stara crkvica Sv.Nikole. Ali groblje nije moglo biti tu, jer je malo mesto, voda je sa svih strana, nego na mestu Kaputu, blizu sadašnjeg sela, gde su sada kuće. I sad su te prve familije većinom nastanjene u Starom selu (izuzevši, naravno, one koje su izumrle ili se iselile), a odatle su njihovi ogranci prešli u novo selo.

Pre rata navršilo se 174 godine kako je naseljeno Staro selo I u njemu je bilo oko 50 numeri.

,,Indžiliri,, su davali zemlju još familijama Starog sela, pa su je ove posle odatle postepeno prodavale.

Stari učitelj Kosta Tornjanski (84 god.) tvrdi da je zapamtio ruševine od kule na Sigetu. Zna se pouzdano I na kom je mestu tamo bila crkva, čiji su se temelji još poznavali. To najstarije selo se najpre zvalo Siget.  Oko 1725-1730 godine počelo se naseljavati današnje Staro selo, nazvano Sakule. Doselili su se iz tog prvog sela Sigeta u današnje Staro selo, pa im je posle pridolazila pokoja familija I sa druge strane. Zna se pouzdano da su još u Starom selu dobili od ,,indžilira,, zemlju I tamo I sad ima familija sa cesijama, koje nisu u novom selu. Staro selo je bilo malo (100-150 kuća), pa kako nije bilo dosta mesta, počeli su još u prvoj polovini 18 veka naseljavanje u današnjem novom selu I kad se većina sela našla na novom mestu, napravili su crkvu pod šindrom na mestu današnje škole, prema današnjoj crkvi, a groblje je već bilo na današnjem mestu. I ta je crkva slavola Sv.Nikolu. Zatim je zidana sadašnja crkva (opet Sv.Nikole) I dovršena 1846 godine.

Škola je tek u novom selu ustanovljena: Tornjanski je zapamtio staru zgradu pod trskom.

Prema iznetim podacima, vidi se da je poreklo Sakuljana ovako: Najstarije familije su u starom selu, a one su većinom tamo prešle iz ranijeg sela na Sigetu, a delom podolazile iz ostalog Banata. U novo selo su se, pored ogranka ovih rodova što su u Starom selu, podoseljavali rodovi sa raznih drugih strana, najpre većinom iz Melenaca I iz Vranjeva, a zatim I iz Srbije I iz drugih banatskih sela I Erdelja(,,iz Vlaške,,).

 

 

Svetomir-Sveta Milovanović, učitelj iz Idvora, napisao je 1935 godine knjigu ,,Po ravnom Banatu,, u kojoj je opisao mesta I škole sreza kovačičkog. U opisu mesta Sakule zabeležio je predanje o naselju I stanovništvu.

                                   Izvod iz knjige ,,Po ravnom Banatu,,

Od Sakula, nekoliko stotina metara južno, nalazi se jedan poluotok iznad bare. Zemljište na tom mestu liči na ostrvo I meštani ga zovu ,,Truntalj,,. Priča se da je na tom mestu za vreme Rimljana bila podignuta velika kula. Pošto je odatle pregledno na sve strane, veruje se da je kula Rimljanima služila kao neka osmatračnica I malo utvrđenje za odbranu, koje nije dozvoljavalo nikome Slobodan I lak pristup. Oko kule je prostrano polje, zvano ,,Siget,,. Do pre svetskog rata na tom mestu bila je neka statua kamene koze, valjda iz doba Rimljana. Ratari su je stavljali na drljaču d aim teži pri radu, pa se tako negde neznano I izgubila. To su znaci, koji su pokazivali da je Sakule staro naselje. Pored ovoga, u Sigetu I danas postoji jedna uzvišica, koja nosi naziv: ,,Careva umka,,. To je jedan dokaz više, koji ide u prilog predpostavke o starosti naselja. Veruje se da je prvo naselje bilo oko kule I da je baš za nju vezano ime sela. Mišljenja su podeljena o tome gde je bila kula. To su priče starijih ljudi. Neki vele da je kula bila u ,,Truntalju,, , dok drugi tvrde da je bila u mestu ,,Kaputama,,. To je zemljište između starog I novog sela, a kula je pripadala nizu rimskih utvrđenja pored Dunava. Takva kula, kažu, bila je I u blizini današnjeg Titela na Tisi.

Kula je postojala I u ono doba kada su se Srbi, pri seobi, 1737 godine, nastanili nedaleko od Tamiša, baš na tom mestu, oko nje. Narod se iz sujeverja plašio te kule I šta nije činjeno u ime njeno. Najzad, vlasti su bile prinuđene da je poruše. Selo na tom mestu nije imalo svoje zvanično ime. Čas je nazivano ,,Šanac,, a čas ,,Srpsko-banatska regimenta,,. Zato, njegovi stanovnici, upitani odakle su, odgovarali bi:,,Sa-kule,,. Otuda je I selo dobilo ime Sakule. Na tom prvom naselju su neki Mađarski doseljenici bili zasadili vinograde. Uskoro su napustili to mesto I otišli neznano kud. Vinograda na tom mestu, kada su došli docnije Srbi, zauzeli ga I naselili ima I danas.